Nieuwe directeur





Nieuwsbrief 2007

Vrijwel het gehele jaar stond ‘121 rue de Lille’ in het teken van de viering van het vijftigjarig bestaan van het Institut Néerlandais. Deze begon op 11 januari ‘s ochtends met een feestelijke ontvangst in het Hôtel Turgot, gevolgd door de opening van de door Custodia – in samenwerking met het Kupferstichkabinet te Berlijn – georganiseerde tentoonstelling Rembrandt … bouquet final in aanwezigheid van HM de Koningin en verschillende Franse en Nederlandse ministers. Wegens groot succes werd de thematische tentoonstelling van de Rembrandt-prenten, Rembrandt et les femmes, in Hôtel Turgot met een maand verlengd. Buitenshuis ondervonden de Deense tekeningen, De Abildgaard à Hammershøi uit de collectie veel belangstelling, niet alleen in het Maison du Danemark te Parijs maar ook in het Statens Museum for Kunst te Kopenhagen. In het najaar werd de historische tentoonstelling Louis Napoléon, de eerste koning van Holland, gepresenteerd, die eveneens door Custodia – in samenwerking met het Paleis Het Loo – was samengesteld.

De publicatie Rembrandt … Bouquet final, een platenalbum met korte teksten van Holm Bevers, raakte ondanks de verhoogde oplage halverwege uitverkocht! De Engelse editie van het Museum het Rembrandthuis bood uitkomst. Het Exposition-Dossier De Abildgaard à Hammershøi. 75 dessins danois de la Collection Frits Lugt, geschreven door de Deense kunsthistorici Michael Nellemann, conseiller culturel aan de Deense ambassade in Parijs, en Jonas Storvse, conservator bij het Musée Pompidou, verscheen bij de tentoonstelling in het Maison du Danemark (bezocht door meer dan 4.000 belangstellenden). Helaas was er door de wisseling van de directeur te Kopenhagen – waar meer dan 30.000 bezoekers de tentoonstelling hebben bewonderd – geen tijd en gelegenheid om de catalogus in het Deens uit te geven. Voor de tentoonstelling Louis Napoléon. Premier roi de Hollande (1806-1810), een onderwerp waarover in Frankrijk weinig of niets verschenen is, werd de bestaande Nederlandse editie vertaald en aangepast. De Rembrandt … Bouquet final trok in twee maanden tijds meer dan 20.000 bezoekers terwijl de kleine tentoonstelling in Hôtel Turgot van Rembrandt et les femmes over drie maanden 18.400 bezoekers mocht tellen. Daarentegen kreeg Louis Napoléon, prachtig ingericht door Wim Crouwel, slechts 2000 bezoekers, wat voor een belangrijk gedeelte te wijten was aan de korte periode van vijf en een halve week waarin twee serieuze transportstakingen plaats vonden. In januari vond in Hôtel Turgot een bijeenkomst rond de voor Frankrijk belangrijke 18de eeuwse Duitse graveur J. G. Wille plaats, waarbij een kleine presentatie van werken uit eigen bezit. Een buitengewoon succesvolle literaire avond rond brieven van Doesburg & Dada uit de collectie, georganiseerd door het Institut Néerlandais, vraagt naar meer. Tijdens de Salon du Dessin werd er een kunstbeschouwing over Rembrandt als verzamelaar gehouden, voorafgegaan door een vergelijkbare bijeenkomst voor een aantal journalisten. Aan het eind van het jaar werd er voor de Amsterdamse Prentkring een kunstbeschouwing georganiseerd aan de hand van voortekeningen voor prenten uit de verzameling, gevolgd door een presentatie van geïllustreerde brieven. Door de medewerkers werden verschillende seminars gegeven o.a. voor Franse restauratoren in opleiding als ook leerlingen van de Ecole du Louvre. Op verzoek van het Musée du Louvre werd een Rembrandt seminar voor een Amerikaanse groep studenten georganiseerd. Tijdens de Séminaire européen de conservateurs in juni, mede georganiseerd door het Musée du Louvre, werd er een lezing over Lugt en het Merkenboek gehouden, terwijl er in oktober een lezing in Nantes – georganiseerd door de locale Société archéologique & historique – plaats vond met het oog op de toekomstige publicatie van Paysages en France. Begin van het jaar vond er te Besançon een geslaagde bijeenkomst van conservatoren van tekeningen en prenten uit de Parijse en provinciale musea plaats als reactie op de tweejaarlijkse internationale bijeenkomst van prentenkabinetten (zgn. 50 Lux). Het initiatief voor deze ontmoeting, die in september in het Hôtel Turgot herhaald werd, kwam van de verantwoordelijke conservatoren van Besançon, Rouen en de Fondation Custodia. De bedoeling is jaarlijks, voor de dag, een Frans provinciaal museum – waar een belangrijke tentoonstelling of collectie te zien is – te bezoeken en één keer per jaar in Parijs een vergadering te organiseren. De ontvangst van CODART (het “World-wide network of Museum curators of Dutch and Flemish Art”), waarvoor de medewerkers van Custodia veel werk hebben verzet, vond plaats bij de sluiting van de Rembrandt tentoonstelling. De bijeenkomsten in de daarop volgende dagen waren met name voor de Franse collegae van zeer groot belang!

Afgelopen jaar werden er in het Hôtel Turgot, behalve het elfde festival Oude Muziek, in het kader van het programma van het Institut Néerlandais, twee literaire avonden, een concert, en een lezing gehou-den. Tevens werd er gastvrijheid verleend voor het houden van zes sponsoravonden. Verder werden er door de staf weer talloze rondleidingen gegeven voor een gespecialiseerd en minder gespecialiseerd publiek.

Projecten voor 2008 betreffen een Exposition-Dossier, Dessins nordiques des collections Jean Bonna & Frits Lugt, van een dertigtal tekeningen uit beider verzameling. Verder zullen eind mei twee belangrijke publicaties van de pers komen, die door hun lijvigheid veel meer aandacht vroegen dan voorzien: Paysages en France dessinés par Lambert Doomer [et autres] en de bezitscatalogus – in twee delen –, Rembrandt Etchings from the Frits Lugt Collection door de prentenkenner Erik Hinterding. De uitgave van de briefwisseling tussen de 19de eeuwse beeldhouwster Marcello en haar biechtvader, die zich in de verzameling bevindt, staat op stapel als eerste in de reeks Ecrits d’artistes de la Collection Frits Lugt. Ook de lezingen die in 2005 ter gelegenheid van het afscheid van Carlo James als restaurator van de Fondation Custodia zijn gehouden, zullen dit jaar in boekvorm uitkomen. In het najaar wordt door Custodia voor het Institut Néerlandais een tentoonstelling van de Vlaamse en Nederlandse tekeningen uit de Uffizi te Florence georganiseerd, vergezeld van een catalogus, om op deze manier het bezit aan Nederlandse tekeningen grotere bekendheid te geven. Freek Heijbroek gaat gestaag door met het verzamelen van wetenswaardigheden voor de biografie van Frits Lugt. Hij is hiervoor al enige malen in Amerika (gecombineerd met een kunsttransport) geweest, zoals de Getty; maar zijn belangrijkste vondst was echter de verloren gewaande tweede helft van het Lugt-archief dat zich (nog) in het RKD bevond!

De voortzetting van het Merkenboek is op een cruciaal punt aangekomen! Zoals bekend is er ten behoeve van de nieuwe verbeterde en uitgebreide heruitgave van Lugts standaardwerk, Les Marques de collections de dessins & d’estampes (1921-1956) destijds door de Fondation Custodia een 'partnerschap' aangegaan met het RKD in Den Haag, het Département des Arts graphiques van het Musée du Louvre en, vanaf 2003 met het Centre allemand d’Histoire de l’Art te Parijs. De werkzaamheden werden vanaf 2000 uitgevoerd door Laurence Lhinares en Rhea Blok. In 2003 werd de Société Frits Lugt pour l’Étude des Marques de Collections (SFL) opgericht en vond er een succesvolle veiling ten behoeve van de voortzetting van het werk aan het merkenboek plaats. Vanaf 1 september 2005 heeft Peter Fuhring de leiding van het équipe op zich genomen. Afgelopen jaar vonden er verschillende bijeenkomsten en vergaderingen plaats, gevolgd door demonstraties van het te behandelen materiaal. De gedachte en wens om de (oude en) nieuwe gegevens in eerste instantie in boekvorm eind 2009 uit te geven zijn inmiddels achterhaald. Behalve het feit dat de materie van een dergelijke omvang is is de voortschrijding van de techniek van dien aard dat een (eerste) versie op het Internet (voorjaar 2010) verreweg de voorkeur heeft. Het voordeel is dat kinderziektes en/of onvolkomenheden in de de notities opgelost kunnen worden. Toekomstige aanvullingen, correcties en onderhoud varen er eveneens wel bij. Het nadeel is dat de belangstelling voor een toekomstige versie op papier (minimaal 3 delen) aanzienlijk minder zal zijn. Dit laatste zal t.z.t. onderzocht moeten worden door middel van intekening, beschikbare subsidie etc. De ‘lancering’ van de huidige database (tot op heden betaald door de FC) d.m.v. de creatie van een interface op het Internet vraagt echter een dus- danige technische ingreep die de Fondation Custodia niet in staat is te leveren. In 2008 zal dankzij een nauwe samenwerking met de technische afdeling van het Louvre – onze belangrijkste partner in het project – een begin gemaakt worden met het perfectioneren van de database voor consultatie op het Internet! Om niettemin toch in de ‘papieren’ sfeer te blijven zal er bij de lancering van de database op het Internet een ca 100 pagina’s tellende publicatie verschijnen die een (onmisbare) compilatie is van afbeeldingen van àlle merken (met nummer maar zonder tekst). Hieraan voorafgaand een inleiding over het project en het gebruik van de database.

En last but not least, 2007 was een bijzonder mooi jaar voor aanwinsten. Behalve een aantal schenkingen (een fraaie aquarel van Jongkind ter herinnering aan een overleden vriend des huizes en een schitterende druk van de Aanbidding der Koningen door de 16de eeuwse Nederlandse graveur Jan Muller ter herinnering aan het feit dat het echtpaar Lugt 50 jaar geleden het Institut Néérlandais heeft opgericht) kon er beslag gelegd worden op een vroege tekening van de Deense
Ch. W. Eckersberg voorstellende het Hercules paviljoen te Kopenhagen (1809) en een aquarel voorstellende het heuvelachtig landschap bij Gruchy in Normandië van J.-F. Millet (1814- 1875). Tevens konden er in één klap een tiental bijzondere miniaturen uit een Parijse privé-verzameling verworven worden en deed de prachtig bewaarde krijttekening van F. Boucher (een langdurig bruikleen) definitief zijn intrede in de verzameling.